الشيخ رسول جعفريان وديگران
355
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
خدا ( ص ) را مورد توجه قرار داده و يك سلسله اصولى را كه آن حضرت در زندگى شخصى خود رعايت مىكردهاند ، مورد بحث قرار داده است ؛ از جملهء آنها مىتوان به اصل حفظ حدود اللّه ، اصل كيفيت استخدام وسيله ، اصل تعادل ، زهد ، سادهزيستى ، تفكر و تدبر ، حريت ، استقلال ، عزت ، عدم تكلّف ، نظم و انضباط و اصل صبر و استقامت اشاره كرد . در جلد دوم ( دفتر دوم ) سيره اجتماعى رسول خدا ( ص ) را مطرح ساخته و چگونگى به كارگيرى اصول اجتماعى در برخورد با مردم از طرف آن حضرت را بيان كرده است و اصولى كه مورد توجه آن حضرت قرار گرفته ، چنين آمده است : اصل رفق و مدارا ، اصل تكريم ، اصل عدم مداهنه ، عدم استرحام ، عدم انظلام ، اصل عدالت اجتماعى ، اصل شورا ، اصل اهتمام براى مستضعفان ، اصل مقابله با مستكبران ، اصل مساوات ، اخوّت ، تعاون ، تكافل ، و مواسات . آنچه از مجموعهء اين سه دفتر ( سه جلد ) مورد توجه ماست ، دفتر سوم اين مجموعه است ، كه به عنوان سيرهء مديريتى مطرح شده است . به دنبال اصول ديگر مورد توجه رسول خدا ( ص ) ، اصول مديريت و روش مديريت آن حضرت نيز بيان شده است و مجموعهء اين اصول كه در اين نوشته آمده ، با جزئيات و برخى توضيحات مربوط به آن چهارده اصل به شرح ذيل است : 1 ) اصل شرح صدر ، با توضيحاتى دربارهء نقش شرح صدر در دعوت رسول خدا ( ص ) ، مهمترين ابزار مديريت ، منشأ شرح صدر ، شرح صدر پيامبر ، ثمرات شرح صدر ، عطوفت و لطف و . . . 2 ) اصل اصلاح رابطهء خود با خدا ، شامل توضيحاتى دربارهء معناى عبد و عبوديت ، معناى ربّ و ربوبيت ، سير عبوديت و كسب ربوبيت ، سيرهء پيامبر در ادارهء خلق ، توفيق مديريت بر قلب كه ناشى از توفيق قرب الهى است ، و تأكيد بر اصلاح رابطهء خود با خدا . 3 ) اصل رحمت و محبت ، شامل عناوينى چون : نقش رحمت و محبت در ادارهء امور ، رحمت راز وجود و رمز كمال ، پيامآور رحمت و محبت ، فتح مكه ، موجبات پيشامد فتح مكه ، شكست مكه ، حركت براى فتح مكه ، رحمت در عين قدرت ، فرجام كار مكه ، محبت اصحاب به پيامبر ، سيرهء اوصياى پيامبر و . . . 4 ) اصل رعايت اهليّت ، با ذكر مباحثى چون رعايت اهليت به عنوان سنتى الهى ، سپردن مسؤوليتها به عنوان امانت به اهلش ، ضرورت رعايت اهليتها در مديريت ، پرهيز از تصدى امور بدون اهليت لازم ، پرهيز از سپردن امور به نااهلان ، پرهيز از تقدّم و تأخرهاى